Tussen wetenschap en waanidee

Vruchtensap veroorzaakt kanker, zo las ik laatst een keer. Ik begin eraan gewend te raken, het gebazel in de media dat de stand van zaken in de wetenschap weergeeft. Nu is er aan die stand van zaken nog nooit iets veranderd: veranderlijk is en blijft ze. Het lijkt wel of die veranderlijkheid steeds groter wordt en of de veranderingen steeds sneller op elkaar volgen, vooral als het om voeding gaat. Eieren zij  afwisselensd slecht en goed voor de gezondheid bijvoorbeeld. Het zou me niets verbazen als over een paar jaar alle schadelijke E-nummers in de vuilnisbak kunnen.

Maar er is een gebied waar het nog erger is: de wetenschap die een spoor moet vormen voor onze samenleving. De reeks van prognoses, verwachtingen en toekomstbeelden die onveranderlijk na langere of kortere tijd worden doorsneden door “voortschrijdende inzichten”  en leermomenten”. Beide wijzen ze op ervaringen in de praktijk die de zo knap opgestelde theorieën weerspreken. En toch gaan we maar door met dit soort “wetenschappelijke onderbouwingen” voor beleidsvoornemens. Waarom? Ja….omdat de bestuurders anders  helemaal niet meer weten wat ze moeten doen. Omdat een visie op de toekomst hen ontbreekt, omdat een goede samenleving voor hen buiten zicht blijft.

Gek genoeg hebben we het wetenschappelijk onderzoek dat wij plegen op onze samenleving niet zelf bedacht. Nee, het is afkomstig uit de riolen van het menselijk bestaan, uit het Sovjet systeem. Weliswaar hebben we dat systeem tientallen jaren verfoeid maar we namen er maar al te graag wat slechte gewoonten uit over: het op stal zetten van vee en het wetenschappelijk onderzoeken. In de Sovjet wereld was dat nodig om steeds een bewijs bij de hand te hebben dat de partij gelijk had. In onze samenleving hebben we het nodig om politici en bestuurders te ontdoen van de noodzaak zelf te denken en daarmee een verantwoordelijkheid op zich te nemen. Want wat er ook besloten wordt, er is altijd wel een rapport, opgesteld door grijze muizen, dat aantoont dat een beluit juist was. En zo ontspringt de bestuurder of politicus de dans der volkswoede.

Het gaat maar door…kortgeleden poneerde ik een stelling waarop de reactie kwam dat daarvoor geen wetenschappelijk bewijs bestond. Het is dan heel moeilijk om duidelijk te maken dat wetenschap niet alleen bestaat uit waarnemen en cijfertjes neerkwakken maar dat er ook denkwerk bij kijken komt. Een logisch doordachte reeks van oorzaken en gevolg is soms minstens zo goed als een plichtmatig uitgevoerd onderzoek en ingevuld rapport. Wetenschap bestaat niet uit waarnemen en waarschijnlijke normen invullen maar ook uit logisch bevatten en vooral in de analyses rond de samenleving ontbreekt het daar vrijwel voortdurend aan.

De wetenschap die zich met maatschappelijke ontwikkelingen bezighoudt, blijkt steeds weer gehuisvest te zijn op uitgangspunten die discutabel zijn en aannames die geen hout snijden. Veelal wordt ene model gekozen dat overeenkomt met ontwikkelingen die tot dan toe zijn gevolgd alleen…er is geen enkele garantie voor de juistheid daarvan. Een mooi voorbeeld is het jarenlange streven naar bredere snelwegen geweest terwijl nu blijkt dat steeds minder mensen een rijbewijs willen halen. Gewoon…omdat er andere prioriteiten zijn gekomen. En zo blijkt het streven naar meer en bredere autowegen een waanidee te zijn waarvan bestuurders straks weer kunnen roepen dat voortschrijdend inzicht een nieuwe aanpak nodig maakt. En dat terwijl van tevoren viel te bedenken dat er een moment zou komen waarop de behoefte aan snelwegen zou afnemen.

Leermoment en voortschrijdend inzicht, het zijn fasen tussen wetenschap en waanidee.

Tot sterkte,

Kaj Elhorst

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s