Onwijs herdenken

Laten we wel wezen. Zelden of nooit in de geschiedenis hebben we zoveel aandacht besteed aan menselijk leed als nu. Zelden of nooit zijn er zoveel herdenkingen geweest voor mensen die het slachtoffer waren van ongeluk, ramp of moord. Zelden of nooit hebben we anderen zo nadrukkelijk deel gemaakt van ons persoonlijk leed. De oorzaak is duidelijk: het zoeken naar eenheid en verbondenheid.  Juist aan die twee elementen ontbreekt het ernstig in onze samenleving en we vinden ze alleen nog maar in de bitterste nood en de meest opgewarmde feestvreugde. Het eerste werkt in dat opzicht nog wat beter dan het tweede, zoals slecht nieuws ook altijd meer indruk maakt dan goed nieuws.

En gisteravond zat er een heel gezelschap rond de tafel bij P&W te praten over herdenken. Daarbij ging het dan vooral om de vraag of je met de herdenking van slachtoffers uit Wereldoorlog II ook de Duitse soldaten zou moeten herdenken. Laat ik daar nu eens niet meteen een uitspraak over doen. In de loop van dit betoog zal wel duidelijk worden wat ik meen. Wat mij opviel was het onderscheid dat een aantal tafelgasten onverbiddelijk maakte tussen “daders” en “slachtoffers”. En natuurlijk: de Duitse soldaten die op Nederlandse bodem begraven liggen, werden onmiddellijk als daders aangeduid. De grote vraag is daarbij of dat onderscheid wel zo gepast is als er  herdacht wordt. Is de hele ellende van WOII niet juist enorm gestimuleerd door het onderscheid te maken tussen vermeende daders en slachtoffers? Speelde Hitler niet in op valse sentimenten van slachtofferschap onder het Duitse volk? Laten we wekl wezne, het antisemitisme is geen uitvinding van de Nazi’s maar veeleer van de Rooms Katholieke kerk die de Joden al tweeduizend jaar tot moordenaars van Christus heeft bestempeld. En daarnaast zij er andere gebeurtenissen en bewegingen geweest die het antisemitisme hebben anagewakkerd. Hetzelfde geldt voor de haat die men in Duitsland maar ook veel andere landen voelde voor zigeuners. Homohaat is ook al weer een gevolg van Bijbelse teksten, niet van de Nazi’s. De misdaad van de Nazi’s was het misbruik van dat soort al lang bestaande gevoelens.

Daarnaast is het de vraag of die Duise jongens in Nederlands bodem steeds met opgeheven hoofd en vol vuur en overtuiging zich in de strijd hebben geworpen tegen de “verachtelijke” Nederlanders, Belgen of Fransen. Of waren zij misschien alleen maar jongens die voor hun nummer opkwamen?. Natuurlijk, zij hadden kunnen protesteren om vervolgens afgevoerd en onthoofd of gefusillleerd te worden. Een cynicus zou nu zeggen: “Nou, dan was het resultaat dus hetzelfde geweest.”  Maar hun moeders en vriendinnen hadden dan ook nog steeds hetzelfde verdriet gekend.

Een accent werd gemaakt van het feit dat Duitsland geen dodenherdenking kent zoals wij die kennen. Men beschouwde dat als een teken dat Nederlanders al helemaal niet om die Duitse jongens behoefde te treuren. Is erover nagedacht dat Duitsland tot zo’n 25 jaar geleden uit twee delen bestond, versplinterd door een IJzeren Gordijn?  Is erover nagedacht dat het westen de Duitsers een collectief schaamtegevoel heeft bijgebracht? Weten veel Nederlanders dat Baden-Würtenbergers en Westfalers de schuld van de ellende vaak leggen bij de Pruisen? Hoezo nationale herdenking?

Onze herdenking lijkt mij onwijs. Door voortdurend onderscheid te maken, nu weer tussen daders en slachtoffers, wordt ergens de kiem gelegd voor de volgende rampspoed. Gewoon omdat ons denken niet deugt. Wie herdenken wil, zou moeten herdenken dat wij allemaal slachtoffer zijn van het onvolkomen creatuur dat “mens” heet. Dat zou dan eens een keer niet onwijs maar wijs herdenken zijn.

Tot sterkte,

Kaj Elhorst

https://chaoticus.wordpress.com

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s